|
| |
Arysgrifenni
y Meini Feracius a Senagus
The
Inscriptions on the Veracius and Senacus Stones
THESE
ARE THE TOMBSTONES of two Christian priests. They were found in the shallow
valley of the headwaters of the river Saint, near the farm now called GORS,
under MYNYDD ANELOG. The reference to “many brethren” suggests, but does
not prove, that the stones came from the cemetery of a religious community,
a monastery. They were found in the eighteenth century and it is likely
that the old name CAPEL VERACH dates from that discovery. Many years later,
the farmer wanted to move them, and to preserve them, they were taken to
Cefn Amlwch House and guarded by the Wynne Finch family until, recently,
they were brought to St Hywyn’s church, Aberdaron. This is a very appropriate
home since it is likely that the religious community at Aberdaron was the
successor to the one under Anelog and that both had close links with BARDSEY
ISLAND (YNYS ENLLI). The stones are two water-worn boulders in their natural
state, but the lettering is careful and sophisticated, the abbreviations
normal and correct. Notice the angular crossbars of the ‘A’s and the forked
serifs*. The men who inscribed these tombstones probably spoke Latin as
well as British (forerunner of modern Welsh), and lived within the world
of Christian Classical culture. The inscriptions cannot be dated more closely
than "late fifth century or early sixth century". The rectangular foundation
trench near the present road, under Mynedd Anelog, possibly represents
the small chapel known in the Middle Ages as CAPEL VERACH, which may have
looked back, in its turn, to a memory of an old sacred site. Please note
that the whole site at Anelog, as described, is today on private land.
Mary
Chitty
*Serif
- ‘cross-line finishing off a stroke of a letter’. |
|
DYMA
FEDDFEINI y ddau offeiriad Cristnogol. Fe'i canfuwyd yn nyffryn bâs
blaenddyfroedd yr aton Saint, gerllaw'r fferm a elwir heddiw yn GORS, wrth
odre MYNYDD ANELOG. Awgryma'r cyfeiriad at ‘llawer o frodyr’, er nad yw'n
profi, mai o fynwent cymuned grefyddol, neu fynachdy y daethant. Deuthpwyd
o hyd iddynt yn y ddeunawfed ganrif, ac mae'n bur debyg mai o'r cyfnod
hwnnw y dyddia'r hen enw CAPEL VERACH. Blynyddoedd yn ddiweddarach, yr
oedd y ffermwr am iddynt gael eu symud, ac felly, er mwyn eu diogelu, aethpwyd
a hwy i Dy Cefn Amlwch a'u gwarchod gan deulu Wynne Finch, nes iddynt gaei
eu cludo i Eglwys Hywyn Sant, Aberdaron. Mae hwn yn gartref addas iawn
iddynt, gan mai'r tebygrwydd yw mai'r gymuned grefyddol yn Aberdaron oedd
yr un a ddilynodd yr un wrth odre'r Anelog, a bod cysylltiadau agos iawn
gan y ddwy gymuned ag Ynys Enlli. Dau glogfaen yn eu cyflwr naturiol, dðr-dreuliedig
yw'r cerrig, ond mae'r llythrennu arnynt yn ofalus a soffistigedig, y talfyriadau
yn arferol a chywir. Dylid nodi'r croes-barrau onglog ar y llythrennau
'A' a'r seriffiaid * fforchog. Yn ôl pob tebyg, siaradai'r gwyr a
naddodd y cerrig hyn, Ladin yn ogystal a'r Frythoneg (rhagflaenydd y Gymraeg
gyfoes), a thrigo oddi mewn i fyd diwylliant Cristnogol clasurol. Ni ellir
dyddio'r arysgrifau yn agosach na 'diwedd y bumed ganrif neu ddechrau'r
chweched'. Mae'n bosib bod y cafn hirsgwar wrth ymyl y ffordd bresennol,
dan Fynydd Anelog, yn dynodi'r man lle safai capel bychan a adnabuwyd yn
y Canol Oesoedd fel CAPEL VERACH, a hwnnw, yn ei dro, wedi dwyn i gof hen
fan gysegredig. Dylid nodi bod y cyfan o dir Anelog, fel y'i disgrifwyd,
heddiw yn eiddo prelfat.
Mary
Chitty
* seriff
- Ilinell-groes a ddefnyddid i 'orffen' llythyren. |
|
Maen
Aswy - Left-Hand Stone
|
VERACIUS
PBR
HIC
IACIT |
VERACIUS
PRIEST
LIES
HERE |
GOSWEDD
YMA
VERACIUS
OFFEIRIAD |
|
|
 |
Maen
Deau - Right-Hand Stone
|
SENACUS
PRSB
HIC
IACIT
CUM
MULTITU
DNEM
FRATRUM
PRESBYTER
|
SENACUS
PRIEST
LIES
HERE
WITH
MANY
BRETHREN
PRIEST
(added
later as a bottom line)
|
GORWEDD
YMA
SENAGUS
OFFEIRIAD
GYDA
LLAWER
O
FRODYR
OFFEIRIAD
(ychwanegwyd
yn
ddiweddarach fel Ilinell waelod ) |
|
|